Mediation binnen het strafrecht

0

In gesprek met Karen Schloszer 

 

Hoe lang bent u al mediator?

Al sinds 2003, maar ik heb niet continu mediation gedaan. Vroeger had ik nog onvoldoende levenservaring. Ik was jonger en miste de vereiste dominantie. Ik merkte dat ik snel geïntimideerd raakte door partijen. Soms moet je even met je vuist op tafel slaan om een gesprek goed te laten verlopen. Dat kon ik toen nog niet. Ik heb vervolgens eerst wat meer levenservaring opgedaan. Ik deed wat minder ingewikkelde mediationzaken via mijn netwerk. Verder werkte ik als juridisch secretaresse bij bedrijfsjuristen. Een deel van mijn baan bestond uit P&O-werkzaamheden. En zo kwam ik toch af en toe weer in aanraking met mediation.

Ik merkte dat ik veel meer levenservaring had opgedaan. Ook omdat ik zelf twee echtscheidingen achter de rug had. Ik gebruik mijn eigen ervaringen graag op een positieve manier in mijn werk. Zo staat bij mij het belang van de kinderen altijd voorop! Voor sommige mensen blijkt dat heel moeilijk. Zelf zie ik altijd een zakelijke kant als alimentatie los van de persoonlijke kant, de liefde voor onze kinderen. Ik moedig het contact met de vaders aan, ook al betalen mijn exen mij geen alimentatie.

Ik probeer mensen te overtuigen dat het in ieders belang is dat je goed met elkaar overweg kunt. De boosheid die bij een scheiding komt kijken, kan zo slecht zijn voor een mens. Mensen moeten zelf de stappen zetten om te groeien, maar ik geef ze het eerste zetje. Bij de één lukt dat wel en bij de ander niet. Soms mislukt een mediation. Dat ervaar ik als persoonlijk falen omdat ik altijd uitga van een goede afloop. Ik vraag me vervolgens af welke signalen ik dan gemist heb. Maar daar leer ik ook weer van.

 

Welke zaak heeft indruk bij u gemaakt?

Een mediation die ik vanuit de rechtbank kreeg toegewezen. Het betrof een dramatische echtscheiding. De omgangsregeling voor het kind kwam maar niet op gang. Beide ouders wezen met de beschuldigende vinger naar elkaar. De vrouw had een grote mond en de man een drankprobleem. Het kind stond daar tussen in. Omdat ik erg begaan ben met kinderen wilde ik graag daarmee de mediation doen. Het werd een co-mediation omdat er al een mediator bij betrokken was. We spraken af dat de mediator tegenover het stel zou gaan zitten en ik er tussen. Er werd alleen maar gehuild en geschreeuwd. Ik heb letterlijk op tafel gelegen om ze uit elkaar te houden. We kwamen er echt niet doorheen. De meneer had het gevoel dat ik partijdig was naar zijn vrouw toe. Hij wilde mij zelfs geen hand meer geven. Kortom, de mediation mislukte compleet.

Tenminste, dat dacht ik. Eenmaal thuis werden de ouders toch aan het denken gezet. Het was ze ook wel duidelijk dat de huidige manier niet werkte. Tijdens de mediation hadden de emoties nog teveel de overhand, maar gelukkig was er iets positiefs blijven hangen. En daar gingen ze mee aan de slag. Weken later kreeg ik een heel leuk kaartje in de bus met een cadeautje erbij. Ze vonden mij de beste mediator ever. Inmiddels  hadden ze zelf een prettige omgangsregeling geregeld. De ouders hebben nu heel een goed contact met elkaar en ze zijn daar erg blij mee. Als ze dat kaartje niet hadden gestuurd, zou ik nooit weet hebben gehad van het uiteindelijke succes van deze mediation. Natuurlijk hebben ze het uiteindelijk zelf gedaan. Maar tijdens de mediation is er wel iets positiefs in gang gezet.

 

Na een echtscheiding willen mensen vaak snel beginnen met mediation. Soms is het echter beter om eerst door het rouwproces heen te gaan. Samen met alle emoties die dan naar boven komen. En dan pas te starten met mediation. Vaak verloopt de mediation dan soepeler en is die veel effectiever. Te vroeg beginnen, verstoort het mediationproces.

 

Wat houdt mediation precies in?

Als twee mensen een conflict hebben en er samen niet meer uitkomen, zijn er vaak verschillende oorzaken. Meestal kampen ze met oud en onverwerkt zeer. Ze luisteren niet (meer) goed naar elkaar en spreken daardoor niet meer dezelfde taal. Zo ontstaat er een nieuw probleem naast het conflict dat eigenlijk over heel iets anders gaat. Het is dan heel prettig dat iemand ontrafelt wat de echte oorzaak van het conflict is.

De mediator pendelt tussen beide partijen heen en weer. Dit voorkomt dat mensen elkaar gaan overschreeuwen, elkaar de schuld geven en geen water bij de wijn willen doen. De mediator laat het gesprek evenwichtig verlopen en probeert te achterhalen wat het gezamenlijk belang is. Wat willen beide partijen bereiken? Uiteindelijk zien de partijen vaak in dat ze eigenlijk dezelfde doelstelling hebben. Omdat ze echter elkaars taal niet meer spreken, lukte het ze niet om zelf tot een oplossing te komen.

Aanvankelijk zetten ze het ene probleem tegenover een ander probleem. Neem bijvoorbeeld de omgangsregeling voor een kind. De ene partner betaalt geen alimentatie dus dan mag hij het kind ook niet zien. Dat zijn twee verschillende zaken die los van elkaar moeten staan. Dankzij mediation gaan vaak de oogkleppen af. Vervolgens sluiten mensen compromissen en ze maken afspraken.

Mijn taak als mediator is vooral om mensen met elkaar in gesprek te laten gaan. Dat is iets anders dan conflictbemiddeling. Dan neem ik zelf de regie in handen en uit ik ook wat ik voel en denk. Bij mediation is dat niet toegestaan. Het is de bedoeling dat mensen zelf tot een oplossing komen. Als mediator kan ik deze oplossing vreemd vinden. Maar zolang partijen het hier samen over eens zijn en het juridisch getoetst is, is het doel bereikt.

 

Hoe bewaart u uw onafhankelijkheid als mediator?

Helemaal onafhankelijk ben ik nooit. Want ik begrijp de ene partij vaak toch net iets beter. Wel behoor ik me als mediator te allen tijde onafhankelijk op te stellen. Dat betekent heel hard werken. Ik moet goed luisteren naar de partijen en scherp letten op de non verbale uitingen. Als ik iemand zijn wenkbrauwen op zie trekken, vraag ik naar de reden daarvan. Ook al denk ik wel te begrijpen waarom hij dat doet. Ik mag nooit mijn eigen mening zeggen of mijn eigen  interpretatie ergens aan geven. Het is niet aan mij om te oordelen. Ik wil alleen weten wat er in hun hoofden omgaat.

Ik moet het communicatieproces goed waarnemen. En mijn vragen zo stellen dat ik niet partijdig word. Ik blijf herhalen wat de ander zegt. Bij een conflictbemiddeling zou ik rechtstreeks vragen waarom iemand zo vervelend reageert. Met een mediation is dat zeker niet de bedoeling. Het voordeel van mediation is dat cliënten zelf de inhoud van de  overeenkomsten bepalen. Daarom zijn ze ook veel vaker geneigd om zich er daadwerkelijk aan te houden.

 

De onafhankelijke positie of onpartijdige positie van de mediator is typerend voor mediation. Als ik een overeenkomst opstel, schrijf ik woordelijk op wat de partijen hebben gezegd. Daarom begrijpen mensen altijd heel goed wat de afspraken zijn. Als het niet lukt met mediation probeer ik over te gaan op conflictbemiddeling aangevuld met coaching. Het voordeel ervan is dat er meer sturing is van mijn kant. En dat kan uiteindelijk alsnog voor een oplossing zorgen.

 

Hoe kijkt u aan tegen mediation die is opgelegd door de rechter?

Ik geloof daar niet heel erg in omdat het niet vrijblijvend is. Mensen worden gedwongen terwijl ze er misschien niet achter staan. Voor sommige zaken helpt het misschien wel. Al blijft de voorwaarde dat mensen het ermee eens zijn. Als rechter zijnde zou ik het aandragen als advies of keuzeoptie. Willen partijen liever een rechterlijke uitspraak, dan kan dat ook. Dat lijkt mij effectiever.

Er zijn nooit winnaars bij een rechterlijke uitspraak of mediation want er is altijd sprake van een compromis. Het stimuleert mensen wel als ze zelf een aandeel hebben gehad in de afspraken die zijn gemaakt. Ik probeer mensen ook altijd voor te houden dat ze een stuk verlies moeten accepteren. Bij mediation kun je nooit alles krijgen wat je wilt. Iets toegeven of verliezen is niet per definitie heel erg. Je leert er veel van en het leven loopt nu eenmaal niet altijd zoals je zou willen.

 

Wat vindt u van mediation in het strafrecht? Of van de ontwikkeling daarvan en waarom?

Het is een heel mooie ontwikkeling waar ik me graag in wil specialiseren. Het voordeel is dat er helderheid komt voor beide partijen. Ook is er de mogelijkheid van schadevergoeding voor geleden materiële en immateriële schade. De recidive vermindert waarschijnlijk. En hopelijk krijgt de verdachte meer begrip voor de gevoelens van het slachtoffer.

Ik vind dit één van de mooiste ontwikkelingen binnen mediation. Zelf werk ik het liefste met kinderen en jongeren. Ik ben vooral goed onderlegd in omgangsregelingen. Mijn voorkeur gaat uit naar het werken met jeugdzaken. Het is heel mooi dat mediation daar ook voor wordt gebruikt. Bij een succesvolle mediation krijgen jongeren geen strafblad.

 

Hoe kijkt  u aan tegen de onafhankelijke positie van de mediator in mediation in het strafrecht? Denkt u dat het moeilijker is om deze te bewaken?

Die positie is niet voor iedereen weggelegd. Je hebt het in je of niet. Het is belangrijk om erop te letten welke mediator bij welke zaak past. Maar het werkt zeker en het is goed als het zo gebeurt. Maar je moet altijd blijven kijken of het past bij jou als persoon.  De geheimhouding die je tekent, is natuurlijk ook heel belangrijk. Externe partijen mogen nooit het mediationtraject beïnvloeden. De twee conflictpartijen stellen zelf de uitkomst op.

Sowieso is de mediator altijd volledig toegewijd. Dit geldt ook voor de beide partijen. Het is moeilijk om te onderzoeken wat de beweegredenen van de partijen zijn om mee te doen met de mediation. Daarom is gedegen vooronderzoek zo belangrijk. Als mediator kijk je over het algemeen lijdzaam toe wat er gebeurt. Dat is het zwaarste maar tevens het mooiste van het vak. Je mag je er niet teveel mee bemoeien. Partijen werken zelf het hardst om tot een goed resultaat te komen!